گفتگو با دکتر رضا شاه کاظمی درباره دکتر سیدحسین نصر

به اعتقاد نصر، سنت فرایندی است که با آن حقایق وحیانی از نسلی به نسل دیگر واگذار می شود. 

DR. REZA SHAH-KAZEMI

گفتگوی رادیویی برنامه "دارالفنون" با دکتر رضا شاه کاظمی

 اسلام شناس و اندیشمند از انگلستان

------------------- 

Dr. Reza shahKazemi

   

 

دکتر رضا شاه کاظمی، یکی از اندیشمندان معاصر ایرانی-پاکستانی مقیم انگلستان است. او متولد لندن است. از دانشگاه اکستر و ساسکس لیسانس و فوق لیسانسش را گرفته و دکترای خود را از دانشگاه کنت اخذ کرده است. دکتر شاه کاظمی یکی از اندیشنمدان ارزنده عرفان، حکمت و فلسفه اسلامی است علاوه بر این او یکی از بهترین شاگردان پرفسور نصر به شمار می آید. شاه کاظمی در موسسه پژوهشی اسماعیلی در لندن کار می کند و تا کنون آثار ارزنده، خواندنی و گرانبهایی از این محقق و پژوهشگر منتشر شده.اغلب آثار او بیشتر درباره ابن عربی، علی ابن ابی طالب، تشیع، نهج البلاغه و نیز سیاست در بلاد اسلامی است. شاه کاظمی بنیانگذار و مدیر سازمان گزارش جهانی اسلام، در انگلستان نیز هست. این گفتگو به دلیل محتوای فنی اش، به انگلیسی انجام و ترجمه شده است

 

دکتر رضا شاه کاظمی، مایلیم با شما درباره اهمیت دکتر نصر در عرفان امروز صحبت کنیم موافق هستید؟

 

در عرفان اسلامی با دو وجهه مقابلیم؛ نخست عرفان نظری و دیگری عرفان عملی. مطالعه آکادمیک عرفان از یک سو و عمل به این جنبه های درونی از سوی دیگر، دو شاخه مورد بحث خواهد بود. سید حسین نصر، در هر دو سوی این بحث، قابل گفتگو است. آثار نصر در دو دهه شصت و هفتاد میلادی برای نخستین بار عرفان اسلامی را در محافل آکادمیک غرب معرفی و رواج داد. پیش از آن البته آثاری وجود داشت که مثلاً تصوف را به (orientalism) و اسکولاستسیزم (Scholasticism) غربی ترجمه و تبدیل کرده بود و این رسم بود که اغلب تنها از دیدگاه غربی به تصوف می نگریستند و سید حسین نصر بود که محافل علمی غرب را از ماهیت ذاتی پدیده تصوف آگاه ساخت. او در این موقعیت دو نکته را با هم ترکیب کرد؛ یکی دقت نظر دانشگاهی و ارائه منابع و مدارک مستدل و کامل و دیگر اینکه جوهره این ویژگی اسلامی را به همگان نشان داد. از هر دو منظر، نصر قابل بحث است.

یکی از بزرگترین خطرات عرفان اسلامی در غرب این بود که اساتید به اصطلاح عرفان اسلامی غربی؛ ادعا می کردند که دیگاههای عرفا، هیچ ارتباطی با اسلام ندارد و سعی می کردند و می کنند جنبه های عرفانی شریعت را از جنبه های شرعی آن جدا کنند. 

 

و اما پرفسور نصر، جنبه عرفانی اسلام را به کلیت آن پیوند می زند. درست است؟

 

دقیقاً. پرفسور نصر، یکی از نادر محققانی است که تصوف را به شریعت پیوند زده است در حالیکه بسیاری از اساتید عرفان اسلامی این دو جنبه را از هم تفکیک کرده اند. سید حسین نصر همواره تأکید کرده است که عمل به تصوف تنها در پرتو عمل به شریعت اسلام ممکن است. این شاید یکی از بزرگترین تأثیرات نصر در عرفان آکادمیک امروز باشد.

 

سید حسین نصر می کوشد تا چه چهره هایی را به عنوان عرفای مسلمان به غرب معرفی کند؟

  

کسانی نظیر ابن عربی، سهروردی، حافظ و مولانا. پروفسور نصر کتابی دارد به نام "سه حکیم مسلمان" که در آن ابن سینا، سهروردی، و ابن عربی را مورد بررسی قرار داده است. هر سه حکیم، دارای تفکراتی عارفانه بوده اند. اگر چه ابن سینا را بیشتر به عنوان فیلسوف می شناسند. نصر در این کتاب به سه حکیمی پرداخته که هر سه تن، بر نادرستی جدایی تصوف از متن شریعت ان قلت دارند. معتقدند که هر گونه کنش عارفانه باید بر مبنای شریعت رخ دهد. البته چهره های دیگری مانند عطار و ملاصدرا وجود دارند.

 سید حسین نصر، عرفان اسلامی را به شکل ترکیبی به ما معرفی می کند. بنابراین دنیای غرب از معرفی کامل این چهره ها، از نظر آکادمیک و نیز از منظر عرفان عملی بهره مند شده است. در چنین حالتی است که مناسک اسلامی با حقایق عرفانی پیوند می یابد. 

 

دکتر، با این پاسخ ما به این نتیجه می رسیم که طبق نظر پروفسور نصر، فلسفه و دین به شکلی با هم یکی و یگانه هستند. آیا موافقید؟

 

می توان گفت فلسفه و دین قابل تطبیق و یا مکمل یکدیگر هستند و نیز در هماهنگی با یگدیگر اما اگر بگوییم این دو یکی هستند خیلی دقیق نیست. فلسفه از لحاظ لغوی یعنی حب حکمت که در این بحث ترمینولوژی اهمیت می یابد. حکمت یا (wisdom) به انحای مختلف با دین مرتبط است اما با دین یکی نیست. باز دین هم معانی گسترده تری دارد. البته یکی از این جنبه ها همان حب حکمت است. بنابراین وقتی شما در متن دین به دانش و حکمت عشق می ورزید و یا از منظری فلسفی دینداری می کنید شما دین را به بالاترین قابلیت انسانی خود رسانده اید. خب در اینجا است که به حرف پرفسور نصر می رسیم که بارها و بارها، اعلام کرده بود که عقل تنها به معنای (Reason) یا عقل جزیی نیست. عقل تنها به معنای قوه فلسفه ورزیدن؛ آنهم به معنای سطحی آن نیست. در مکتب نصر، عقل در بالاترین معنا، قوه ای معنوی است.  قوه ای که قادر به ارتباط انسان با بالاترین سطوح حقایق معنوی است. پس اگر در بالاترین مقام لحاظ شود ما را با همان حقایقی پیوند می زند که حقایق وحیانی از آنها سخن گفته اند. از این جهت تنها وقتی می توانیم فلسفه و دین را معنایی یکسان بدهیم؛ گاهی است که عقل در رفیع ترین مقامش مورد توجه باشد.

 

و اما معتقد هستید که سنت از منظر سید حسین نصر، معنای خاصی دارد و بسیار هم مذهبی است.

 

بله. وجهه مذهبی سنت، قلب سنت است. از نظر سید حسین نصر، کلمه "سنت" در معنای لغوی و تبار شناسی آن به معنای "به ارث گذاردن" است. به اعتقاد نصر، سنت فرایندی است که با آن حقایق وحیانی از نسلی به نسل دیگر واگذار می شود. نخستین حلقه رابط سنت، واگذاری و تفویض یک حقیقت و واقعیت از خداوند به انسان است و این نخستین پیوند در زنجیره سنت است. از نظر سید حسین نصر، این ارتباط با وحی تثبیت می شود؛ حال هنگامی که خداوند با انسان سخن گفت، البته از طریق پیامبران، آنگاه سنت به معنای متعارفش کاربرد می یابد که باری به معنای همان "انتقال افقی" است. وقتی حقایق به شکل عمودی از خداوند به انسان منتقل شده است، این حقایق وحیانی در مرحله انتقال افقی قرار گرفته و نسل به نسل واگذار و احاله شده است. از این منظر، سنت به معنای "تداوم وحی" است. سنت انسان در ادامه وحی معنوی از خداوند به پیامبران. از این رو است که عنصر اساسی سنت انتقال حقایق دینی از نسلی به نسل دیگر خواهد بود.

 

بازتاب این گفتگو:

-----------------------------

 

 دینداری از منظر فلسفی افزایش قابلیت انسانی است 

 

                      S e y y e d   H o s s e i n   N a s r         ادامه دارد....

/ 14 نظر / 114 بازدید
نمایش نظرات قبلی
رعنا

فاش مي گويم و از گفته خود دلشادم, بنده ی عشقم و از هر دو جهان ‌‌‌‌ازادم, طاير گلشن(( قدسم)) چه دهم شرح فراق, که درین وامگه حادثه چون افتادم, من ملک بودم و فردوس برين جايم بود , ادم اورد درين دير خراب ابادم, نيست بر لوح دلم جز الف قامت دوست, چکنم حرف دگر ياد نداد استادم , پاک کن چهره ی حافظ به سر زلف ز اشک, ور نه این سیل دمادم ببرد بنیادم.......

سعيد

نامت سپيده دمی ست که بر پيشانی آسمان می گذرد. اين شعر فروغ شايد تعريف خوبی از نصر باشد

Ashk Dahlen

Dear Friends, Thank you for the initiative of honouring this distinguished thinker of our time I wish you all Peace, Ashk .

کارمتا نامجو

اخيرا کتابی خواندم به اسم دين و نظام زبيعت از دکتر نصر که حيرت انگيز بود اين کتاب به تنهايی شخصيت ايشان را برای ما و دنيا روشن کرده است. اهميت نصر در اين کتاب به اين است که می داند چگونه انتقاد کند. او خوب بلد است. دنيا زبان نصر را درک می کند و اين يکی از الطاف خداوند است به بندگان و رهروان. دکترنصر وقتی ميگويد طبيعت می دانم که منظور او سلامتی و پاکی به تنهايی نيست چونکه نصر در بياناتش که در برنامه شما هم می شنويم از هر زاويه که نگاهش کنی حرف دارد. نصر در اين کتاب می خواهد بگويد ظبيعت هم خوی انسانی دارد و بايد به خوی انسانی طبيعت توجه کرد و حتی بايد احترام داد. می گويد رفتار ما با طبيعت خودمان صحيح نيست که با طبيعت بيرون خودمان صحيح باشد. من ديوانه اين مردم ديوانه می فهميد آقای حسينی خدا به شما قوت بدهد که به سراغ چنين درهای گرانبهايی می رويد. احسنت و صد هزاران آفرين بر شما باد و از طرف من به همه عوامل برنامه سلام برسانيد و خسته نباشيد بگوييد ممنون شما . کارمتا از تهران

Ashk Dahlén

Website for our Swedish-speaking friends about the recent translation of Nasr's essays into Swedish...

حسينی

جناب دالن عزيز . ما و خوانندگانمان ممنون می شويم اگر درباره کتاب و وب سايت خودتان برايمان به فارسی بنويسيد تا در همين صفحه استفاده کنيم / تشکر

شاهدلو از مشهد مقدس

جناب حسينی بنده و دوستانم در مشهد دانشگاه الهيات مشهد از شما گله داريم. اولاْ چرا ايميلهای بنده را بی جواب گذاشته ايد سوال آيا می توانيم از اين مطالب در نشريه دانشگاه استفاده کنيم يا خير؟ لطفا خبرم کنيد

حسينی

جناب شاهدلو متشکرم از شما متاسفانه نمی توانم به همه نامه ها جواب بدهم هر چند وقت یک بار من یک نامه جمعی برای دوستان ارسال می کنم. جواب نامه جنابعالی را هم به همین صورت داده ام . در باب اين مشکل هم شما با قيد منبع می توانيد این مطالب را منتشر کنید. عذر من را بپذیرید ممنون

پیمان

سلام خسته نباشین به نظر بنده دکتر نصر از معدود کسانی هستن که به عمق حکمت اسلامی پی بردن وزحمات فراوانی در این زمینه کشیدن بنده که از نوشته هاشون زیاد متاثر می شم

چهارشنبه زنگ اول

سلام. ما بچه های کلاس دوم انسانی خوشحال می شویم که بحث های قرآنی ما را خوانده و نظرتان را راجع به ابهامات و سوالات مان بگویید.